De bouwsector is in ontwikkeling. We willen sneller bouwen, hogere kwaliteit, minder faalkosten en een beter voorspelbaar proces. Tegelijkertijd groeit de druk om gebouwen niet alleen energiezuinig, maar ook energieopwekkend te maken. Op dat snijvlak positioneert BIPV Nederland zich voorzichtig in de wereld van de prefabricage.

‘Wij proberen herrie te maken,’ zegt voorzitter Ruud Derks. ‘De bouwwereld moet zien hoe mooi én functioneel geïntegreerde zonne-energie kan zijn.’

Van paneel op dak naar bouwmateriaal
BIPV staat voor Building Integrated Photovoltaics: zonnepanelen die niet óp een gebouw worden gelegd, maar er onderdeel van zijn. Ze vervangen bijvoorbeeld dakpannen of gevelpanelen en vervullen daarmee een bouwkundige functie. Een van de voorlopers in Nederland is Solinso, onder leiding van Paul de Jong. Het bedrijf ontwikkelt zonne-oplossingen die aansluiten op bestaande typen dakpannen. ‘Een gemiddelde dakpannenfabrikant heeft zo’n twintig soorten pannen in het assortiment, in uiteenlopende kleuren en afwerkingen. Wij ontwikkelen producten die daar technisch én esthetisch op aansluiten en tegelijkertijd energie opwekken.’ Het principe is eenvoudig. Het zonnepaneel komt in plaats van de dakpan en wordt samen met de overige pannen ingedekt. Daarmee wordt het energiesysteem onderdeel van de gebouwschil.

Toch schuilt daar ook een paradox. ‘Soms zie je nauwelijks dat er zonnepanelen liggen,’ zegt De Jong. ‘Dat is esthetisch prachtig, maar daardoor blijven we ook relatief onbekend.’

Waarom juist nu de stap naar prefab?
Tot nu toe worden BIPV-oplossingen vooral toegepast in nieuwbouw- en vernieuwbouwprojecten. Bestaande daken zijn vaak minder geschikt. ‘Oude dakconstructies zijn soms doorgezakt of het hout is aangetast. Daarnaast kan een glanzend glaspaneel op een krom dak esthetisch ongewenste effecten geven,’ legt De Jong uit. ‘In de praktijk kom je dan al snel uit op een situatie die feitelijk neerkomt op nieuwbouw.’ En precies daar raakt BIPV prefab. De trend naar prefab dak- en gevelelementen biedt kansen om integratie van techniek en bouwkundige schil slimmer te organiseren. Bekabeling kan in de fabriek worden voorbereid, aansluitingen kunnen gecontroleerd worden getest en modules kunnen als compleet element naar de bouwplaats worden vervoerd.

Derks: ‘Het is bouwkunde én elektrotechniek. Je hebt dakdekkers nodig, maar ook installateurs. Prefab maakt het mogelijk om dat proces te bundelen. Om het dak in de fabriek zo ver mogelijk af te maken en op locatie alleen nog koppelen.’ Op dit moment worden zonnepanelen pas na montage van het prefab dak geplaatst. De ambitie is om dat proces om te keren en prefab daken te leveren die al voorbereid of zelfs volledig geïntegreerd zijn met BIPV.

Technische en logistieke uitdagingen
Dat vraagt wel om een andere manier van denken. Prefab betekent grotere, maatgevoelige elementen transporteren en monteren. ‘Op de bouwplaats moet je vaak nog stellen,’ zegt De Jong. ‘Funderingen en wanden kunnen volgens de bouweisen wel een procent afwijken of scheef staan. Dat lijkt minimaal, maar dat heeft wel effect op het koppelen van elementen elders -hoger- in het gebouw. Met een prefab dak wordt het tolerantiespel dan al snel kritisch.’

Ook transport en handling spelen een rol. Hoe verpak je kwetsbare onderdelen zoals goten of nokafwerkingen? Hoe zorg je dat elementen na vervoer naadloos op elkaar aansluiten?

Bij gevels -want ook in gevels is PV-integratie een kans- wordt de complexiteit nog groter. Ramen, deuren, schaduwwerking en omgevingsfactoren vragen om extra ontwerptijd. ‘Op een dak heb je relatief minder obstakels dan bij gevels,’ aldus De Jong. ‘En dan heb ik de invloed van schaduw -door bomen of bijvoorbeeld een fiets tegen de gevel- nog niet genoemd.’

Attentie
Wat volgens Derks vooral aandacht verdient, is de beeldvorming. Via awards, gezamenlijke beursdeelnames en onderzoeksprojecten laat BIPV Nederland zien dat zonne-energie esthetisch kan worden geïntegreerd, zelfs op monumentale panden zonder dat het straatbeeld wordt verstoord. ‘Het zou eigenlijk uit onze handen getrokken moeten worden,’ zegt hij. ‘Zeker nu regelingen veranderen en energie steeds meer onderdeel wordt van het ontwerp. Een zuidgevel met geïntegreerde PV kan juist op het moment dat je thuiskomt en je elektrische auto aansluit optimaal presteren. Daarom ben ik ook heel blij met de focus van onder meer Solinso voor prefab. Hoe breder BIPV wordt uitgedragen, hoe beter.’

Een andere businesscase
De overstap naar prefab met geïntegreerde PV vraagt ook om een andere economische benadering. ‘Een aannemer koopt nu vaak losse materialen en zet een ploeg mensen op de bouwplaats,’ zegt De Jong. ‘Prefab betekent naast een hogere inkoopwaarde per element, veel minder arbeid op locatie. Dat botst soms met bestaande organisatie- en verdienmodellen. Als je tien man in dienst hebt, wil je die aan het werk houden. Maar als je je winstgevendheid wilt verhogen, moet je anders durven organiseren.’ Volgens hem is dat misschien wel de grootste uitdaging: niet de techniek, maar de mindset.

De komende periode moet duidelijk worden hoe snel de prefabsector deze integratieslag omarmt. Solinso heeft de ambitie om in oktober een prefab dak met geïntegreerde BIPV-oplossing te demonstreren op PREFAB. Het onderstreept dat de relatie tussen prefab en BIPV nog in ontwikkeling is, maar wel concreet vorm krijgt.

Meer informatie via www.bipvnederland.nl.